अहिलेसम्म न त वैज्ञानिकहरूले नै भूकम्पको ठ्याक्कै भविष्यवाणी गर्न सकेका छन्, न त जतिसुकै ज्ञानी ज्योतिषीहरूले नै । तर अहिले संकटको बेला, सामाजिक सञ्जालदेखि जनमुखी सञ्चारमाध्यमसम्म विभिन्न प्रकारका भूकम्प सम्बन्धी अफवाह र त्रास फैलिन थालेको छ । यस्ता कपोकल्पित भविष्यवाणीहरूले जनमानसमा भयको वातावरण सिर्जना गरिरहेका छन्, जुन गम्भीर चिन्ताको विषय हो ।
यस्ता हल्ला फैलाउनेहरू प्राय: कुनै न कुनै निहित स्वार्थले प्रेरित हुन्छन्- चाहे चर्चा बटुल्ने होस्, सामाजिक आतंक फैलाएर प्रभाव जमाउने होस् वा अराजकता सृजना गरेर अप्रत्यक्ष लाभ उठाउने । “अँध्यारोमा झटारो हान्दा आँप झरे टिपेर खाउँला” भन्ने सोचका साथ नियोजित रूपमा यस्ता अफवाहहरू फैलाइन्छन् ।
अफवाह फैलाउने मात्र होइन, त्यसमा विश्वास गर्ने पनि जिम्मेवार
हल्ला फैलाउने जति दोषी छन्, त्यही हल्लामा विश्वास गर्ने हामीहरू पनि कम दोषी छैनौं । बैशाख १२ को विनाशकारी भूकम्प अगाडि किन कसैले स्पष्ट रूपमा कुनै भविष्यवाणी गरेन ? त्यो भूकम्पमा हामीले ८ हजारभन्दा बढी नेपाली दाजुभाइ गुमायौं, लाखौं विस्थापित भयौं- त्यो हाम्रो सामूहिक पीडा र अनुभव हो ।
तर त्यसपछिका दिनहरूमा अनेकन प्रकारका हल्ला फैलिए – “अब झन् ठूलो भूकम्प आउँछ रे”, “आजको रात १२ बजेतिर आउँछ रे”, “योभन्दा अझै डरलाग्दो आउँदैछ” इत्यादि । यस्ता भ्रामक सूचनाले थुप्रै परिवारलाई बस्न सकिने घर छोडेर खुला स्थानमा रात बिताउन बाध्य बनायो, मानसिक तनाव दियो ।
त्रास फैलाउनेहरूलाई प्रसय दिने हामी आफैँ
अझ दु:खद त के छ भने, केही पढे लेखेका, जान्ने-सम्झने व्यक्तिहरूले नै यस्ता अफवाहहरूलाई सामाजिक सञ्जाल वा मिडिया मार्फत परोक्ष समर्थन दिए । यसले त बच्चादेखि वृद्धसम्म सबैमा भयको वातावरण गहिर्याउन भूमिका खेल्यो । हामीले यस्ता कुराहरूमा बिना आधार बहस गर्न छोडेनौं, जसले हल्लालाई अझ फैलाउने काम गर्यो ।
भूकम्प आउँछ कि आउँदैन – न ढुक्क हुने न अत्तिनु पर्ने
अर्को महत्वपूर्ण पक्ष के हो भने, “अब ५० वर्षसम्म त भूकम्प आउँदैन रे”, “१०० वर्ष त ढुक्क रे” भन्ने प्रकारका टिप्पणीहरू पनि यथार्थसम्मत छैनन् । किनभने हामीले पछिल्ला वर्षहरूमा अनुभव गरिसकेका छौं- परकम्पहरू पनि धेरै ठूलो क्षति पुर्याउन सक्छन् ।
हामीले अब सिकिसकेका छौं- भूकम्प न त भविष्यवाणीको विषय हो, न त अनुमानको भरमा ढुक्क हुने कुरा । यसको लागि न ज्योतिषी चाहिन्छ, न त गुरु थापेर सोध्नुपर्ने कुरा हो । बच्चादेखि वृद्धसम्म सबैले भूकम्पका लक्षण, यसको समय र अनिश्चितता अनुभूत गरिसकेका छौं । त्यसैले अब प्रश्न गर्ने समय हो- ‘किन हामी हल्लाको पछि लाग्छौं ?, किन हामी कसैको स्वार्थ पूरा गर्न वातावरण तयार गर्छौं ?’
भूकम्प आउँछ कि आउँदैन भन्ने भविष्यवाणी कसैले गर्न सक्दैन । त्यसैले कसैको भनाइमा अत्तालिनु पनि पर्दैन, न त ढुक्क हुन मिल्छ । हामी स्वयं सजग र संयमित हुनुपर्छ । अफवाहको पछि लागेर जानाजानी दु:ख निम्त्याउनु बुद्धिमानी होइन । यो समय एकताको हो, न कि कसैको स्वार्थ पुरा गर्ने । हामी सबै जानकार छौं, भोगेका छौं – अब सचेत बनौं, सतर्क बनौं र हल्लाको पछि कहिल्यै नलागौं ।
