आकाशमा अनगिन्ती तारा छन् भने ब्रह्माण्डमा किन यति धेरै अन्धकार ?

काठमाडौं । ताराहरूले भरिएको आकाश र यसको सौन्दर्य देख्नु भएको होला। तपाईंले बाल्यकालमा ताराहरू गन्ने प्रयास गर्नुभएको होला, तर तपाईंले चाहेर पनि त्यसो गर्न सक्नुहुन्न।

वास्तवमा, ब्रह्माण्डमा ३२ हजार सौर्यमण्डलहरू छन्, प्रत्येक सौर्यमण्डलमा अनगिन्ती ताराहरू छन्। हाम्रो सौर्यमण्डलमा मात्रै मिल्कीवे अर्थात् आकाश गंगामा १०० अर्बभन्दा बढी ताराहरूको सम्भावना छ।

लामो समयदेखि वैज्ञानिकहरूका लागि पहेली बनेको एउटा प्रश्न यो हो कि आकाशमा अनगिन्ती ताराहरू छन् भने ब्रह्माण्डमा किन यति धेरै अन्धकार छ त ?

ब्रह्माण्डका धेरै रहस्यहरू अझै सुल्झिएका छैनन्। यस्तै रहस्य ताराहरूसँग सम्बन्धित छ। वास्तवमा ग्यासबाट बनेको आकाशमा रहेका खगोलीय पिण्डहरूलाई तारा भनिन्छ, परमाणु प्रतिक्रियाका कारण तिनीहरूले ताप र प्रकाश उत्पन्न गर्छन्, जसका कारण तिनीहरू चम्किलो देखिन्छन्। ब्रह्माण्डमा निरन्तर बनिरहन्छ र भङ्ग भइरहन्छ । तर, ब्रह्माण्डमा अन्धकार किन ? ओल्बर्सको विरोधाभास सिद्धान्तले यस प्रश्नको उत्तर धेरै हदसम्म फेला पारेको छ।

ओल्बर्सको विरोधाभास सिद्धान्त

यो सिद्धान्त जर्मन खगोलशास्त्री हेनरिक विल्हेम ओल्बर्सको नाममा राखिएको हो।  यस सिद्धान्तमा यो पत्ता लागेको छ कि जब ब्रह्माण्ड असीम छ र हरेक दिशामा ताराहरूले समान रूपमा भरिएको छ, तब आकाश सधैं चम्किलो रहनुपर्छ, तब किन अँध्यारो हुन्छ। यस सिद्धान्तमा, महत्त्वपूर्ण सिद्धान्तहरूलाई यसो हुनुको कारणको रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

ताराहरूमा दूरी
विरोधाभासको सिद्धान्तमा ताराहरू पृथ्वीबाट धेरै नजिक देखिन थाले पनि ब्रह्माण्डमा धेरै टाढा छन् । यी ताराहरू बीचको दूरी र पृथ्वीबाट तिनीहरूको दूरीका कारण यी ताराहरूको प्रकाश कमजोर हुन्छ र तिनीहरूले ब्रह्माण्डलाई उज्यालो दिन सक्दैनन् र तिनीहरूको प्रकाश पृथ्वीमा पुग्न सक्दैन।

ब्रह्माण्डको विस्तार
यस सिद्धान्तमा यो पनि भनिएको थियो कि हाम्रो ब्रह्माण्ड निरन्तर विस्तार भइरहेको छ। यसका कारण मिल्की वेबाट टाढा रहेका आकाश गंगाहरूमा रहेका ताराहरूको प्रकाश सर्छ अर्थात् तिनीहरूको प्रकाशको तरंग लम्बाइ लामो हुन्छ, जसका कारण प्रकाशको रूप परिवर्तन भई हामीलाई देखिन बन्द हुन्छ।

शुन्य अन्तरिक्ष

ब्रह्माण्डमा ताराहरू बीचको ठाउँ धेरै फराकिलो छ, यी क्षेत्रहरूमा प्रकाशलाई परावर्तन गर्न सक्ने कुनै पनि चीज छैन, त्यसैले चम्किलो ताराहरूको प्रकाश केही दूरीमा पुगेपछि गायब हुन्छ।

उज्यालोको शोषण
ब्रह्माण्डमा ग्याँस र धुलोका बादलहरू पनि छन्, यसले ताराहरूबाट आउने प्रकाशलाई अवशोषित गर्दछ। जसका कारण ताराहरुको उज्यालो कम हुन्छ । जुन हाम्रो आँखाले देख्न सक्दैन ।

ताराहरूको सीमित चमक
सबै ताराहरू सूर्य जत्तिकै चम्किलो हुँदैनन्। तिनीहरू पनि साना र चिसो हुन्छन्, जसको कारण तिनीहरूमा धेरै कम प्रकाश हुन्छ। यसबाहेक सबै ताराहरू सँगै चम्कदैनन्। तिनीहरूको गठन र बिग्रने प्रक्रिया पनि सीमित समयको लागि हुन्छ।

ताराहरू कसरी चम्किन्छन् ?
ताराहरू ब्रह्माण्डका ती आकाशीय पिण्डहरू हुन्, जुन ग्याँसहरूबाट बनेका हुन्छन्। तिनीहरू यति तातो छन् कि तिनीहरू बीचको तापमान हजारौं र लाखौं डिग्री पुग्न सक्छ। जसका कारण हाइड्रोजनका परमाणुहरू आपसमा ठोक्किएर हेलियम बन्छ। यसले ऊर्जा उत्पादन गर्छ, जुन उज्यालोको रूपमा चम्किन्छ।
ताराहरूको केन्द्रबाट यो ऊर्जा सतहमा पुग्छ र प्रकाशको रूपमा फैलिन्छ।

यसका साथै गुरुत्वाकर्षण सन्तुलन पनि यसको कारण हो, वास्तवमा यो बलले तारालाई भित्र तिर तान्छ र ऊर्जा बाहिर जान्छ, यसले ताराहरूको चमक बढाउँछ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार ताराहरूको चमक तिनीहरूको आन्तरिक तापक्रममा निर्भर गर्दछ।

ताराहरु कुन रङमा चम्किन्छन्
तातो ताराहरू नीलो वा सेतो देखिन्छन्  ।  यदि तापक्रम मध्यम छ भने तिनीहरू सूर्य जस्तै पहेंलो देखिन सक्छन्। यदि ताराहरू चिसो छन् भने तिनीहरू निलो देखिन्छन् ।