काठमाडौं । नेपालको भूगर्भीय बनावटले गर्दा देशलाई उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्र बनाएको छ । तर भूकम्प आफैँले भन्दा मानवीय संरचनाको कमजोरीले मानवीय क्षति हुने भएकाले निर्माणमा भूकम्प प्रतिरोधी उपायहरू अवलम्बन गर्नुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।

भूकम्पबाट हुने जोखिम कम गर्न पूर्वतयारी र सचेतना अभियानलाई प्राथमिकतामा राख्नु महत्त्वपूर्ण छ । नेपालजस्तो जोखिमयुक्त मुलुकमा भूकम्पीय संरचना सुधार, शिक्षा र समुचित पूर्वतयारीले मानवीय क्षति न्यून गर्न सकिन्छ ।

  भूकम्प जाँदा के गर्नुपर्छ ?
– धैर्य राख्ने : आत्तिनु हुँदैन । घरभित्र वा बाहिर जहाँ छौं, त्यही सुरक्षित उपाय अपनाउनु पर्छ ।

   सुरक्षित स्थानमा बस्ने:
– घरभित्र भए : टेबल, खाटजस्ता फर्निचरमुनि वा ढोकाको चौकोशमा लुक्ने ।
– बाहिर भए : खुला ठाउँमा जानुहोस् । भवन, रुख, बिजुलीका पोल वा खम्बाबाट टाढा बस्ने ।
– ‘घुँडा टेकी, गुडुल्की मारी, ओत लागी समात’ गर्ने : आफ्नो टाउको र संवेदनशील अंगहरू बचाउन शरीरला  सम्हालेर सुरक्षित स्थानमा ओत लाग्ने ।
– विद्युतीय उपकरण प्रयोग नगर्ने : आगो लाग्न सक्ने जोखिम भएकाले ग्यास, बिजुली र आगोको उपकरणबाट टाढा बस्ने ।
– सवारी साधन रोक्नेस् भुइँचालो जाँदा सवारी साधन चलाइरहेको भए, विस्तारै रोकेर बाटोको छेउमा राख्ने ।
– पुल, खम्बा, रुख वा अन्य जोखिमयुक्त स्थानमा रोक्न नहुने ।
– सुरक्षाका उपाय अपनाउने : टाउको छोप्ने, हातले संवेदनशील अंगहरू जोगाउने र बालबालिका तथा पाल्तु जनावरलाई   पनि सुरक्षित राख्ने ।
– कम्पन रोकिएपछि मात्र बाहिर निस्कने : कम्पन रोकिएपछि घर वा भवन छोड्दा ध्यानपूर्वक बाहिर निस्कने ।

    भूकम्प जाँदा के गर्नु हुँदैन ?
– आत्तिनु हुँदैन : डरले अतालिएर हतारमा कुनै कदम चाल्दा चोट पटक लाग्न सक्छ ।
– दौडिनु हुँदैन : घरभित्र वा बाहिर हतारमा भाग्न खोज्दा लड्न सकिन्छ वा ढल्कन सक्ने वस्तुले चोट पुर्याउन सक्छ ।
– लिफ्ट प्रयोग नगर्ने : लिफ्टमा फस्ने वा झन ठूलो दुर्घटनाको जोखिम हुन्छ ।
– खतरायुक्त ठाउँमा बस्नु हुँदैन : झ्याल, ऐना, झुण्डिएका सजावटका वस्तुहरू वा भित्ताको ठूला सामान नजिक बस्नु हुँदैन । रुख, खम्बा, भवनको छेउमा उभिनु हुँदैन ।
– चिच्याउनु वा धकेल्नु हुँदैन स् भिडभाडमा अनुशासन नमान्दा थप जोखिम हुन सक्छ ।
– खाना पकाउने सामग्री छोड्न हुँदैन : ग्यासको स्टोभ वा आगो जलिरहेको अवस्थामा छोडेर भाग्नु खतरा निम्त्याउन      सक्छ ।
– कम्पन रोकिनुअघि बाहिर निस्कनु हुँदैन : भवन वा संरचना ढल्ने सम्भावना भएकाले कम्पन रोकिएपछि मात्र  सावधानीपूर्वक बाहिर जानुपर्छ ।

भूकम्पको समयमा संयमित र सजग रहँदा मानवीय क्षति र जोखिम कम गर्न सकिन्छ ।