आज गौरा सप्तमी, शिव–पार्वतीको पूजा गरी मनाइँदै

काठमाडौं। गौरा पर्व, विशेष गरी सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशमा मनाइने गरिन्छ । यस अवसरमा देउडा, धमारी र चैत जस्ता परम्परागत सांस्कृतिक नृत्य तथा गीतहरू गाएर रमाइलो गरिन्छ। पौराणिक मान्यता अनुसार प्राचीन कालमा हिमालयपुत्री पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा पाउनका लागि निराहार र कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। उनको तपस्याबाट प्रसन्न भई शिवले पार्वतीलाई पत्नीको रूपमा स्वीकार गरेका थिए। यही प्रसङ्गलाई स्मरण गर्दै गौरा पर्व मनाउन थालिएको मानिन्छ।

भृगुवंशी ब्राह्मण र भस्मासुरको कथा पनि यससँग जोडिन्छ । अर्को पौराणिक कथा अनुसार भृगुवंशी महिलाहरूले आफ्ना वंश र सौभाग्यको रक्षाका लागि महाकाली र महागौरीको पूजा-आराधना गरेका थिए। देवी गौराको कृपाले उनीहरूको सन्तति र सौभाग्यको रक्षा भएको खुसीयालीमा यो पर्वको परम्परा सुरु भएको मानिन्छ। गौरा सप्तमी, गौरा पर्वको चौथो दिन वा अठवाली सुरु हुने मुख्य दिन सँग जोडिएका धार्मिक तथा पौराणिक मान्यताहरू निम्नानुसार छन्।

पार्वती र महादेवको आराधनास् पौराणिक मान्यता अनुसार, माता पार्वतीले भगवान् शिव (महादेव) लाई पति रूपमा पाउनका लागि कठोर तपस्या गर्नुभएको थियो। गौरा पर्व र विशेष गरी सप्तमीका दिन गौरा (पार्वती) र महेश्वर (शिव) को स्थापना गरी श्रद्धापूर्वक पूजा-आराधना गरिन्छ।

अखण्ड सौभाग्य र सन्तान सुखस् गौरा सप्तमीका दिन विशेष गरी विवाहित महिलाहरूले दिनभर व्रत बस्छन्। यस दिन पूजा गर्नाले पति तथा परिवारका सदस्यहरूको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, अखण्ड सौभाग्य र सन्तान सुख प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

दुबधागो (काँचो धागो) को धारणस् सप्तमीका दिन गौरा घरमा ‘गौरा’ (घाँस र धानका बोटहरूबाट बनाइएको देवीको प्रतीक० भित्र्याएपछि महिलाहरूले मन्त्रिएको काँचो धागो (दुबधागो) धारण गर्छन्। यस धागोलाई पवित्रता, सुरक्षा र सौभाग्यको प्रतीक मानिन्छ।

‘सप्तधान्य’ को प्रयोग: यस दिन गहुँ, केराउ, गहत, माष, गुरौँसलगायतका सात वा पाँच प्रकारका अन्न (बिरुडा) लाई गौरा देवीमा चढाएर पूजा गरिन्छ। यसले घरमा अन्नपूर्णको बास हुने र खेतीपातीमा समृद्धि आउने पौराणिक मान्यता छ।

शुद्धता र सांस्कृतिक सद्भावस् पौराणिक कालदेखि नै गौरा पर्वलाई आत्मशुद्धि, पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भाव कायम गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ। सप्तमीको दिनदेखि सुदूरपश्चिम र कर्णाली क्षेत्रमा ‘देउडा’ खेलेर पौराणिक कथा, देवीदेवताका गाथा र रामायण-महाभारतका प्रसङ्गहरू गीतका माध्यमबाट गाउने परम्परा छ।