भारतमा फेला पर्याे ५० टनको सुनखानी, चार ठाउँमा छन् यस्ता सुनखानी

काठमाडौं । विश्वव्यापी रूपमा सुनको बढ्दो मागको बीचमा भारतमा ५० टन सुनको भण्डार पत्ता लागेको छ। यो सुनको भण्डार दक्षिणी भारतीय राज्य आन्ध्र प्रदेशमा फेला परेको थियो। आन्ध्र प्रदेश केही वर्ष भित्र देशको सबैभन्दा ठूलो सुन आपूर्तिकर्ता बन्न सक्ने देखिएको छ ।

अधिकारीहरू भन्छन् कि यसले देशमा सुन उत्पादन बढाउने मात्र होइन, सुन आयातमा देशको निर्भरता पनि कम गर्न सक्छ। एक अधिकारीले भने कि कुर्नूल जिल्लाको जोन्नागिरी गाउँमा मात्र लगभग ५० टन सुनको भण्डार फेला परेको छ।

खानी विभागका प्रमुख सचिव मुकेश कुमार मीणाले पत्रकार सम्मेलनमा भने कि जोन्नागिरी बाहेक सुन खानीको लागि अन्य चार सम्भावित स्थलहरू पहिचान गरिएको छ। यसमा रामागिरी, जाव्वाकुला र चिगुरुकुन्टा बिस्नातम समावेश छन्। उनले अनुमान गरे कि जोन्नागिरीमा मात्र ५० टन सुन छ। फलस्वरूप आन्ध्र प्रदेश केही वर्ष भित्र देशको सबैभन्दा ठूलो सुन आपूर्तिकर्ता बन्न सक्छ। सरकारले पहिले नै यी खनिज–समृद्ध स्थलहरूको थप अन्वेषण र विकास गर्ने योजना बनाइरहेको छ।

जोनागिरिमा व्यावसायिक सुन उत्पादन सुरु गर्ने सन्दर्भमा उनले भने कि कर्नुलको यस गाउँमा लगभग एक दशक अघि सुन खानीको लागि १ हजार ५०० एकड जमिन छुट्याइएको थियो। यद्यपि, ५०० एकडमा मात्र सुनको अन्वेषण गरिएको थियो। यस क्षेत्रमा लगभग १३ टन सुन रहेको अनुमान गरिएको थियो। बाँकी १ हजार एकडमा अन्वेषण कार्य चाँडै सुरु हुनेछ। जोनागिरिमा मात्र कुल सुन भण्डार ५० टन हुने अनुमान गरिएको छ।

जोनागिरीमा भेटिएको ५० टन सुनको भण्डारको अनुमानित घरेलु बजार मूल्य ७,५०० करोड भारतीय देखि ९ हजार करोड सम्म रहने जनाइएको छ । यो संख्या दैनिक मूल्य उतारचढावको आधारमा फरक पर्न सक्छ। यति ठूलो सुनको भण्डारको खोजले घरेलु सुन उत्पादनलाई बढावा दिने सम्भावना छ।

मुकेश कुमार मीणाले सुन खानीका लागि ठूलो रकम र विशेष ज्ञान आवश्यक पर्ने कुरामा जोड दिए। उनले टेन्डर मार्फत निजी कम्पनीहरूलाई सुन खानी दिने सरकारको निर्णयलाई जायज ठहराएका छन । उनले भने कि पछिल्ला केही वर्षहरूमा खानी मार्फत सुन निकाल्ने काममा उल्लेखनीय कमी आएको छ। एक टन निकालिएको सामग्री प्रशोधन गर्दा केवल एक ग्राम सुन मात्र प्राप्त हुन्छ।

उनले पहिले एक टन खानी सामग्री प्रशोधन गर्दा तीन ग्राम सुन प्राप्त हुने बताएका । ०.८ ग्रामभन्दा कम सुन निकाल्नु आर्थिक रूपमा व्यवहारिक थिएन। उनले यो पनि भने कि मुख्यमन्त्री चन्द्रबाबु नायडूले यस महिनाको अन्त्यमा आधिकारिक रूपमा जोनागिरी सुन खानी सुरु गर्नेछन्।

भारतले वार्षिक लगभग ८०० टन सुन खपत गर्छ, तर सन् २००० मा कर्नाटकको कोलार सुन क्षेत्र बन्द भएपछि घरेलु सुन उत्पादनमा गिरावट आएको छ। हाल कर्नाटकको सरकारी स्वामित्वमा रहेको हुट्टी सुन खानी भारतको एक मात्र प्रमुख सक्रिय सुन उत्पादक हो, जसले देशलाई वार्षिक लगभग १.५ टन सुन प्रदान गर्दछ। यद्यपी उच्च मागका कारण सुन अन्य देशहरूबाट आयात गर्नुपर्छ।