काठमाडौं । शान्तिका अग्रदूतका रूपमा विश्वमा परिचित सिद्धार्थ गौतमको २५६७ औँ जयन्ती आज भगवान् विष्णुको नवौँ अवतारका रूपमा जन्म लिनुभएका बुद्धको पूजा, आराधना एवम् प्रवचन गरी मनाइँदै छ ।
प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन बुद्ध जयन्ती मनाइन्छ । सिद्धार्थ गौतमले विश्व शान्ति स्थापनाका लागि पु¥याउनुभएको योगदानको स्मरणस्वरूप यो पर्व मनाउने गरिएको हो ।
बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति, महापरिनिर्वाण (मुत्यु) वैशाख शुक्ल पूर्णिमाकै तिथिमा परेकाले यस दिन नेपाललगायत विश्वका बौद्ध धर्मावलम्बीले बुद्ध प्रति भावपूर्ण श्रद्धा र भक्तिले बुद्ध जयन्ती मनाउने गर्दछन् ।
“अहिंसा नै शान्ति र मैत्रीको आधारशिला हो”, यस्ता अनेकौँ कालजयी सन्देशका वाहक भगवान् गौतम बुद्धको २५६७ औँ जयन्ती शान्तिको कामना गर्दै आज देशभर मनाउन लागिएको हो ।
बौद्ध धर्मावलम्बीले चैत्य, गुम्बा, विहार लगायत स्थलमा लामा एवम् बौद्ध धर्मगुरु बसेर परम्परादेखि हुँदै आएको पूजा लगायत विधि पूरा गरिन्छ । आम मानिसलाई बेलुकी घरमा दीपावली गरेर बुद्ध जयन्ती मनाउन सरकारले आह्वान गरेको छ ।
यस अवसरमा लुम्बिनी, स्वयम्भू, बौद्ध लगायत स्थलमा विविध कार्यक्रम आयोजना गरी बुद्ध जयन्ती मनाउने परम्परा छ । इसापूर्व ५६३ अर्थात् आजभन्दा २५६७ वर्षअघि रुपन्देही जिल्लास्थित लुम्बिनी उद्यानमा पिता राजा शुद्धोधन र माता मायादेवीको गर्भबाट वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन सिद्धार्थ गौतमको जन्म भएको थियो ।
राजकुमारका रूपमा जन्म लिनुभएका सिद्धार्थ गौतम मानिसले पाएका दुःख देखेर चिन्तित बन्नुभयो । उनान्तीस वर्षको उमेरमा दरबार छोडी तपस्याका लागि निस्कनुभयो ।
बुद्धले दिएका यी १० उपदेशहरु तपाई आफ्नो जीवनमा लागु गर्नुहोस, तपाईको जीवनमा अवश्य पनि शान्ती छाउनेछ ।
१। आफ्नो क्षमताले काम गर्नुहोस, कुनै दोस्रो ब्यक्तिमा भर नपर्नुहोस ।
२। मानिसको मन भित्रनै शान्ती बास हुन्छ, बाहिर खोज्ने प्रयास नगरे हुन्छ ।
३। आफ्नो मन नै सबै थोक हो, आफु जस्तो बन्न चाहनुहुन्छ त्यस्तै बन्न सक्नुहुन्छ ।
४। असल जीवनको सवैभन्दा असफलता भनेको असत्यवादी बन्नु हो ।
५। तीन कुरा धेरै बेर सम्म लुक्न सक्दैनन्ः सूर्य, चन्द्रमा र सत्य ।
६। हामी आफुले आफैलाई मात्र बचाउन सक्छौ, हामी आफुले आफनौ बाटो आफै रोज्नुपर्छ ।
७। स्वास्थ्य सबैभन्दा ठूलो उपहार हो, संतोष सबैभन्दा बढि धन हो र विश्वास सबै भन्दा राम्रो सम्बन्ध हो ।
८। हामी जे बोल्छौ त्यसलाई विचार गरेर नै बोल्नु पर्दछ, सुन्ने ब्यक्तिलाई के कस्तो प्रभाव पर्दछ राम्रो या नराम्रो ।
९। शरीरलाई स्वस्थ राख्नु नै एक कर्तब्य हो, अन्यथा तपाई आफ्नो मन र विचार सहि राख्न सक्नुहुन्न ।
१०। निस्क्रिय भएर बस्नु मृत्युको एउटा छोटो बाटो हो, परिश्रम गर्नु जीवनको सहि बाटो हो, मूर्ख मानिस निस्क्रिय हुन्छन भने बुद्धिमान मानिस परिश्रमी ।
