काठमाडौँ । विदेश पढ्न जाने सपना पूरा गर्दा विद्यार्थीहरुले कयौं आर्थिक अवरोधहरु भोगेका हुन्छन् । शुरुमा त आप्रवासीको ट्यागका कारण अनेकौं समस्या आउँछन् । खानेकुरा, विजुलीको बिल, पढाई खर्च अन्य सानातिना खर्च । विदेशका लागि आफ्नो यात्रा शुरु गर्नु अघि नै केही महीनाका लागि धान्न पुग्ने पैसाको जोहो गर्नु पर्यो ।
तर कहिलेकाँही महँगी अनि कोभिडको दोहोरो मारमा परिन्छ । अनि क्यानडाको सपना चकनाचुर हुन्छ । उच्च शिक्षा अनि कामका लागि पछिल्लो समय नेपालीहरुमा क्यानडाप्रतिको रुची बढेको छ । क्यानडाको आप्रवासन प्रक्रिया सरल छ, अनि नीति पनि विद्यार्थीमैत्री छन् । रोजागरीको दर उच्च छ, बहुसांस्कृतिक वातावरण छ । यसका कारण पनि उच्च शिक्षा र बलियो करियर खोज्नेहरुमाझ क्यानडा रोज्ने क्रम बढेको छ ।
विश्वस्तरमा भ्यानुकभर, मोनटेरियल र टोरोन्टो सबैभन्दा रुचाइएको गन्तव्य हो । तर एक पटक त्यहाँ पुगेपछिको वास्तविकता मैलो छ । अमेरिकी विश्वविद्यालयको तुलनामा विश्वविद्यालयको शुल्क केही कम भएपछि बढ्दो ट्युशन शुल्क र समग्रमा जीवनयापन खर्चमा भइरहेको वृद्धिका कारण क्यानडामा विदेशी विद्यार्थीहरुको आर्थिक चुनौती बढेको छ ।
अहिलेको आथिर्क मन्दी, महँगी उच्च स्तरमा उक्लिएको अवस्था अनि क्यानडेली डलरको तुलनामा रुपैयाँको घट्दो भाउका कारण पनि त्यहाँ टिक्न सकस बढेको छ । हप्तामा जम्मा २० घण्टा मात्रै काम गरेर पुग्ने गरी खर्चबर्च कहाँ जुट्छ र रु अनि यस्तोमा महँगी अनि कोभिडको महामारीको प्रभाव दुईधारे तलबार भन्दा कम होइनन् ।
अहिले क्यानडामा विदेशी विद्यार्थीलाई मात्रै गाह्रो छैन । समग्र देशलाई पनि गाह्रो छ । दक्ष कामदार अभाव चरम छ अनि केही समयसम्म आर्थिक वृद्धिदर न्यून रहने देखिन्छ । देशव्यापी श्रम र सिप अभावका कारण क्यानडाले गएको वर्ष १३ अर्ब डलर गुमाएको भन्दै क्यानडा एक्सप्रेसमा समाचार छापिएको थियो । देशका ८० प्रतिशत भन्दा धेरै म्यानुफ्याक्चरहरुले श्रमिक र सिप अभाव भोगिरहेका छन् । यो सन् २०२० र सन् २०१६ मा ६० र ३९ प्रतिशत थियो ।
यो समस्या समाधान गर्न कयौं म्यानुफ्याक्चरहरुले सरकारलाई अनुरोध गरिरहेका छन् । स्वचालनलाई टेवा, तलब वृद्धि र स्वास्थ्य लाभ, व्यापार प्रवर्द्धन र अध्यागमनले यो समस्या समाधान हुने आशा उनीहरुको छ । हालै क्यानडाले अध्यागमन नीतिमा गरेको सुधारले पनि क्यानडेली अनि त्यहाँ अध्ययन गरिरहेका नेपाललगायत देशका विद्यार्थीहरुलाई निकै राहत मिल्ने देखिन्छ ।
लगभग सबै क्षेत्रमा अहिले क्यानडाले चरम श्रम अभाव भोगिरहेको छ । रोजगारदाताहरुले भनेजस्तो कर्मचारी आकर्षित गर्न र टिकाराख्न फरक ट्याक्टिक्स लगाइरहेका छन् । यो तत्कालीन आवश्यकताले क्यानडाको आर्थिक वृद्धिदरलाई अध्यागमन र आप्रवासीमाथिको निर्भरता झनै बढाएको छ । क्यानडाले सन् २०२२ को अक्टोबरमा विदेशी विद्यार्थीहरुले हप्तामा २० घन्टा मात्रै काम गर्न पाउने नीति अस्थायी रुपमा हटाउने घोषणा गरेको थियो । अनि क्यानडाको जनसंख्याको १ प्रतिशत आसपासमा आप्रवासीहरु ल्याउने निर्णय पनि गरिएको थियो । यसले आर्थिक, श्रमिक र जनसाङ्ख्यकीय चुनौतीसँग लडिरहेको क्यानडालाई ठूलै राहत दिनेछ ।
क्यानडामा अहिले ६ लाख जति विदेशी विद्यार्थी छन् । रुपैयाँको तुलनामा क्यानडेली डलर महँगो भइरहेकाले पनि विद्यार्थीहरुले आफूलाई वित्तीय रुपमा सुरक्षित गर्न सक्नेछन् । थप पार्ट–टाइम काम गर्न सक्नेछन् भने स्थानीय डलरलार्ई आफ्नो दैनिक खर्चबर्च पूरा गर्न प्रयोग गर्न सक्नेछन् । आफ्नो सीमित वित्तीय स्रोतमा भर पर्नु पर्ने अवस्था हट्नेछ । काम गर्ने समयमा लगाएको सीमा हटाएसँगै विद्यार्थीहरुले जागिरसम्बन्धी अनुभव त बटुल्नेछन् नै सबैभन्दा फाइदा हुने खालको जागिरको अवसर पनि रोज्न सक्ने भएका छन् । व्यक्तिगत रोजगारदाताको हातमा पीडित बन्ने छैनन् । आफ्नो सिप र क्षमताको उत्तम उपयोग हुने खालको काम छान्न सक्नेछन् ।
क्याम्पसभित्र वा बाहिर काम गर्न निश्चित मापदन्ड भने पूरा गर्नु पर्नेछ । तोकिएको शैक्षिक संस्थामा विद्यार्थी हुनु पर्नेछ अनि पढाई सकिएपछि डिग्री, डिप्लोमा वा प्रमाणपत्र दिने खालको पढाई हुनु पर्नेछ । पढाई शुरु भइसकेको छ भने मात्रै पार्ट–टाइम काम गर्न पाइनेछ । जागिर खान सामाजिक बीमा नम्बर हुनु पर्नेछ ।
विद्यार्थीहरुले क्याम्पसभित्रै पनि जागिर खोज्न सक्नेछन् । चाहेको घन्टा काम गर्न सकिनेछ । यसले भविष्यमा फूल टाइम काम गर्न चाहिने अनुभव पनि दिनेछ । आईटीका विद्यार्थीले आईटी विभागमा काम माग्न सक्नेछन् । सञ्चार विभाग हो भने कुनै पनि सृजनशिल भूमिका उचित हुनेछ । व्यवसायिक अध्ययनसम्ब्न्धी हो भने अनुसन्धान, विक्री वा बजार सहयोगीको रुपमा काम खोज्न सकिन्छ ।
विद्यार्थीले क्याम्पस बाहिर पनि एक भन्दा धेरै पार्ट–टाइम काम खोज्न सक्नेछन् । कूक, वेटर, फ्रिलान्सर, यूबर ड्राइभर, बच्चा हेर्ने, कुकुर डुलाउने, निजी शिक्षक, आदि काम गर्न पाइनेछ । जुन काम गरेपनि तपाईले घन्टाको कम्तिमा १० देखि १५ क्यानडेली डलरसम्म कमाउन सक्नु हुनेछ । जाडो र गर्मीको बिदामा फूल टाइम वा ओभर टाइम् काम पनि गर्न सकिनेछ ।
विदेशमा पढ्न जान चानचुने खर्चले पुग्दैन । विदेश जाने खर्च मात्रै बाबु आमाले हालिदिने हो । त्यहाँ गएपछि आफ्नो सबै खर्चबर्च विद्यार्थी स्वयम्ले जुटाउनु पर्छ । महामारी र महँगी जस्ता आकस्मिक परिस्थितिले वित्तीय चिन्ता झनै बढाइदिन्छ । त्यसैले पनि विदेश जाउँ कि नजाउँ भन्ने दोधार उत्पन्न हुनु स्वभाविक हो ।
तर पछिल्लो समय क्यानडामा भने केही आप्रवासन सुधारका कारण विदेशी विद्यार्थीको लागि त्यहाँ बसेर पढ्न केही सहज बनेको छ । २० घन्टाभन्दा बढी काम गर्नमा रोक फुकुवा, अध्यागमन नीतिको सहजीकरण र विदेशी विद्यार्थीहरुलाई केही लाभ दिन थालेसँगै क्यानडा बसाई विदेशी विद्यार्थीका लागि पहिलाको भन्दा सहज हुने देखिन्छ । एजेन्सीहरुको सहयोगमा
