काठमाडौं । रक्तचाप १४०/९० भन्दा माथि भए उच्च रक्तचाप (हाई ब्लड प्रेशर) भएको मानिन्छ । यो दुई प्रकारको हुन्छ : प्राइमरी र सेकेन्डरी । विशेषज्ञहरूका अनुसार, ९०–९५ प्रतिशत उच्च रक्तचापका बिरामीहरू प्राइमरी रक्तचापका हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा ८/९० प्रतिशतलाई लक्षण देखिँदैन र रक्तचाप परीक्षण गरेपछि मात्रै थाहा हुन्छ । केही बिरामीमा भने टाउको दुख्ने, भारी हुने, चक्कर लाग्ने, नाकबाट रगत बग्ने, दम तथा ब्रेन हेमरेज वा पक्षघात हुने लक्षण देखिन्छ ।

वंशाणुगत र अन्य कारणहरू
उच्च रक्तचाप वंशाणुगत हुन सक्छ । बाबुआमामा यो समस्या भए सन्तानमा पनि हुने सम्भावना उच्च हुन्छ । सेकेन्डरी रक्तचाप भने अन्य समस्याहरू जस्तै मिर्गौलाको खराबी, थाइराइड रोग, पेनकिलरको अत्यधिक प्रयोग वा गर्भावस्थाको कारणले हुने गर्छ । यस्तो रक्तचाप ५/१० प्रतिशत व्यक्तिमा मात्र देखिन्छ ।

जोखिम उमेर समूह र उपचार
५० वर्ष माथिका व्यक्तिमा उच्च रक्तचाप सामान्यतया धेरै देखिन्छ । तर, पछिल्लो समय ३०–३५ वर्षका युवामा पनि यसले समस्या बढाउँदै गएको छ । सेकेन्डरी रक्तचापको उपचार मुख्य कारण पत्ता लगाएर गर्न सकिन्छ । मिर्गौलाको समस्या, थाइराइड वा अन्य कारण हटाएपछि औषधि आवश्यक पर्दैन ।

गर्भावस्थाको समयमा देखिएको रक्तचाप बच्चा जन्मिएपछि सामान्य हुन सक्छ । तर, प्राइमरी उच्च रक्तचापका बिरामीले नियमित औषधि सेवन गर्नुपर्छ । औषधिले सामान्य साइड इफेक्ट (जस्तै खोकी, टाउको दुख्ने, खुट्टा सुन्निने) भएपनि यस्तो समस्या न्यून देखिन्छ ।

जीवनशैलीमा सुधार अनिवार्य
उच्च रक्तचापबाट जोगिन स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु पर्छ ।
– दिनमा कम्तीमा ३०–४५ मिनेट व्यायाम गर्नुपर्छ ।
– धुम्रपान र मादक पदार्थको सेवन गर्नु हुँदैन ।
– चिल्लो, तारेको र कार्बोहाइड्रेटयुक्त खानेकुरा घटाउने ।
– हरियो सागसब्जी, फलफूल र प्रोटिनयुक्त खाना बढाउने ।
– नुनको सेवन कम गर्ने ।
– व्यस्त जीवनशैली भएकाहरूले प्रत्येक घण्टामा २०० कदम हिँड्नेसम्म गरे पनि सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ ।

विशेषज्ञहरू भन्छन्, “उच्च रक्तचाप जटिल समस्या हो । समयमै ध्यान नदिए यसले पक्षघात, ब्रेन हेमरेज जस्ता गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ । त्यसैले जीवनशैलीमा सुधार र नियमित स्वास्थ्य परीक्षण नै मुख्य उपाय हुन् ।”