काठमाडौं । गर्मी सुरु भएसँगै बजारमा खरबुजाको माग तीव्र रूपमा बढ्ने गर्छ । शरीरलाई शीतल बनाउने र डिहाइड्रेसनबाट बचाउन मद्दत गर्ने यो फल स्वादिष्ट मात्र होइन, स्वास्थ्यका लागि पनि लाभदायक मानिन्छ ।
तर कहिले काहीँ बाहिरबाट आकर्षक देखिने खरबुजा भित्रबाट काँचो, कम गुलियो वा नरम हुन सक्छ, जसले खानाको आनन्द नै बिगारिदिन्छ । खरबुजा किन्दा केही सामान्य कुरामा ध्यान दिनुभयो भने हरेक पटक मीठो र रसिलो खरबुजा छनोट गर्न सकिन्छ ।
राम्रो खरबुजा चिन्न धेरैले सोचेजस्तो गाह्रो हुँदैन । यसको सुगन्ध, रंग, तौल र बोक्राको बनावटले फल कति पाकेको र गुलियो छ भन्ने संकेत गर्छ । साथै, यसको स्वाद र ताजापन कायम राख्न उचित भण्डारण पनि आवश्यक हुन्छ ।
गुलियो र पाकेको खरबुजा यसको सुगन्धबाट सजिलै चिन्न सकिन्छ । खरबुजा किन्दा यसको तल्लो भाग सुँघ्नुपर्छ । यदि हल्का मीठो र ताजा गन्ध आउँछ भने फल पाकेको मानिन्छ ।
तर कुनै सुगन्ध नै छैन भने त्यो काँचो वा स्वादमा फिक्का हुन सक्छ । अत्यधिक कडा वा असामान्य गन्ध आउने खरबुजाबाट भने बच्नुपर्छ, किनकि त्यो भित्रबाट सडेको हुन सक्छ ।
खरबुजा किन्दा यसको बोक्रालाई पनि ध्यानपूर्वक जाँच गर्नुपर्छ । पाकेको खरबुजा सामान्यतया फिक्का पहेंलो, क्रिमी वा सुनौलो रंगको हुन्छ, जसमा हरिया धर्का वा जाली देखिन्छन् ।
यदि फल पूर्ण रूपमा हरियो छ भने त्यो अझै पूर्ण रूपमा पाकेको नहुन सक्छ । जालीदार र हल्का खस्रो सतह भएका खरबुजालाई सामान्यतया बढी गुलियो र रसिलो मानिन्छ । खरबुजाको तौलले पनि यसको गुणस्तर संकेत गर्छ ।
आकारको हिसाबले भारी महसुस हुने खरबुजा प्रायः रसिलो र गुलियो हुन्छ । तर अत्यधिक भारी फलमा धेरै बीउ हुन सक्छ भने धेरै हल्का फल भित्रबाट सुकेको वा स्वादहीन हुन सक्छ । त्यसैले खरिद गर्दा दुई वटा खरबुजाको तौल तुलना गर्नु उपयोगी हुन्छ ।
पाकेको खरबुजा हल्का थिच्दा अलि नरम महसुस हुन्छ । विशेष गरी तल्लो भागमा औंलाले हल्का दबाब दिँदा थोरै नरम भएमा त्यो पाकेको संकेत हो । तर अत्यधिक नरम वा दबिएको खरबुजा भने भित्रबाट सडेको हुन सक्छ ।
खरबुजाको डाँठ हेरेर पनि यसको गुणस्तर अनुमान गर्न सकिन्छ । यदि डाँठको निशान स्पष्ट र थोरै भासिएको छ भने फल पूर्ण रूपमा पाकेपछि टिपिएको बुझिन्छ । तर डाँठ ठाडो देखिएमा वा डाँठको टुक्रा अझै जोडिएको भएमा फल नपाक्दै टिपिएको हुन सक्छ ।
