काठमाडौं । आजको संसारमा मोबाइल फोन, ल्यापटप र कम्प्युटर बिनाको दिनको कल्पना गर्न पनि गाह्रो छ। कार्यालयको काम होस्, अनलाइन अध्ययन वा सामाजिक सञ्जालको प्रयोग धेरैजसो मानिसहरू घण्टौँसम्म स्क्रिनमा एकोहोरो हेरिरहन्छन्।
यसले मुख्यतया आँखामा असर पार्छ, लामो समयसम्म स्क्रिन हेर्दा आँखा पोल्ने, सुख्खा हुने, धमिलो देखिने, टाउको दुख्ने र आँखा थाक्नेजस्ता समस्याहरू देखा पर्न सक्छन्। आँखालाई राहत दिनका लागि विज्ञहरूले ‘२०-२०-२०’ नियम पालना गर्न सुझाव दिएका छन ।
यो ‘२०-२०-२०’ को नियम एकदमै सरल छ। यसको अर्थ हो—स्क्रिनमा २० मिनेटसम्म हेरिसके पछि तपाईले २० सेकेन्डको विश्राम लिनुपर्छ र करिब २० फिट टाढा रहेको कुनै वस्तुलाई हेर्नु पर्छ। यसका लागि दूरी ठ्याक्कै नाप्नु पर्दैन, तपाईंले झ्याल बाहिर देखिएको कुनै रूख, भवन वा अन्य कुनै टाढाको वस्तुमा ध्यान केन्द्रित गरेर आफ्ना आँखालाई आराम दिन सक्नुहुन्छ।
यसले आँखाका मांसपेशीहरूलाई एउटै दूरीमा निरन्तर केन्द्रित भइ रहनुपर्ने अवस्थाबाट राहत दिन्छ। धेरै मानिसहरू आफ्नो काममा यति धेरै तल्लीन हुन्छन् कि उनीहरूले बीचमा विश्राम लिन बिर्सन्छन्। यस्तो अवस्थामा, मोबाइल वा कम्प्युटरमा २० मिनेटको ‘रिमाइन्डर सेट’ गर्न सकिन्छ। आजभोलि यस्ता धेरै एपहरू पनि उपलब्ध छन्, जसले तपाईंलाई निश्चित अन्तरालमा स्क्रिनबाट नजर हटाउन वा अन्त कतै हेर्न सम्झाउँछन्।
स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी प्रदान गर्ने वेबसाइट हेल्थलाइनका अनुसार स्क्रिनमा एकोहोरो हेर्दा हामी सामान्यभन्दा निकै कम पटक आँखा झिम्क्याउँ छौं। सामान्यतया मानिसले प्रतिमिनेट करिब १५ पटक आँखा झिम्क्याउँछ तर स्क्रिनमा काम गर्दा यो दर निकै कम हुन सक्छ। यसले गर्दा आँखा सुख्खा हुने, पोल्ने र थकित महसुस हुने समस्या देखा पर्छन्। यस अवस्थालाई ‘डिजिटल आई स्ट्रेन’ वा ‘कम्प्युटर भिजन सिन्ड्रोम’ पनि भनिन्छ।
केही अध्ययनहरूले ‘२०-२०-२०’ नियमको पालना गर्दा आँखा सुख्खा हुने समस्या र स्क्रिनको प्रयोगसँग सम्बन्धित असजिलोपन कम गर्न मद्दत पुग्ने देखाएका छन्। यद्यपि, यसले आँखाको पावर बढ्ने क्रमलाई पूर्ण रूपमा रोक्छ भनी दाबी गर्नु गलत हुनेछ। विशेषज्ञहरूका अनुसार लामो समयसम्म स्क्रिनको प्रयोग गर्दा हुने आँखाको थकान कम गर्न र राहत प्रदान गर्न यो नियम सहयोगी हुन सक्छ।
यदि तपाई दिनमा धेरै घण्टा स्क्रिनमा काम गर्नुहुन्छ भने केही थप बुँदाहरू दिमागमा राख्नुहोस्। कम्प्युटर स्क्रिनलाई आफ्नो आँखाबाट एक हातको दूरीमा राख्नुहोस्, स्क्रिनको माथिल्लो भाग आँखाको स्तरभन्दा अलि तल राख्नु होस्। अत्यधिक उज्यालो वा मधुरो प्रकाशमा काम नगर्नुहोस् र परिवेशको प्रकाशसँग मिल्ने गरी स्क्रिनको चमक समायोजन गर्नुहोस्। बारम्बार झिम्काउनुहोस् र आवश्यक भएमा, डाक्टरको सल्लाहमा लुब्रिकेटिङ आई ड्रपहरू प्रयोग गर्नुहोस्।
