अहिलेको अवस्थामा विद्यार्थी लाई प्रविधि बाट अध्यापन गराउने भन्दा स्व :अध्ययन गराउनु सान्दर्भिक बेखिएको छ । बिश्व अहिले कोरोना भाइरस कोविड १९ को सन्त्रासमा रहेर रोकथामको लागि सामना गरि अवस्थामा पुर्वाधार को पनि पुर्वाधारको रूपमा रहेको “शिक्षा “यसबाट अछुतो छैन।सम्पुर्ण नेपाली को अभिभावक को रूपमा रहेको नेपाल सरकारले बन्दाबन्दिको समयमा सम्पुर्ण बिधालय मा पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराएर स्थानीय तहको समन्वयमा सहरमा अध्यापन गराउने बिद्यार्थी र उक्त स्थानीय तहमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थी समेतको आकडा निलालेर सम्भावना रहे सम्म सबै विद्यार्थी को घरमा पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराउने यदि सम्भावना नरहेको खण्डमा बिद्यार्थी लाई सम्बन्धित बिधालय मा सामाजिक दुरि कायम गर्दै पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराउनु पर्दछ । साथै चैत महिनामा संचालित अन्तिम परिक्षा को नतिजा अनलाइन वा चोक चोक मा टासेर गर्न सकिन्छ ।
भनिन्छ, बिपत्ति बाजा बजाएर आउदैन त्यसैले यसको सामधानका लागि तत्पर रहनुपर्छ । नेपाल बिकासशिल रास्ट्र भएको र १० प्रतिशत बिधालयमा ईन्टरनेट सुबिधा पुगेको कुरा लाई मध्यनजर अवश्य गर्नुपर्ने हुन्छ। अन्य देशको सिको गरेर प्रविधि मैत्री सिकाइ गर्ने भनेर लाग्नु बालुवा मा पानी हाले जस्तो हुन्छ ।
यधपी म प्रविधि को बिरोधि भने हैन तर घाँटी हेरि हाड निल्नुपर्छ भन्ने मान्यता हो। कन्फ्युसियस को प्रसिद्द उखान लाई यहाँ जोड्न सान्दर्भिक देखिन्छ ” i hear and I forget, i see and i rebember ,i do and i understand ” को नेपाली अर्थ सिकेको कुरा सम्झिन्छ,गरेको कुरा बुझिन्छ र सुनेको कुरा बिर्सिन्छ तसर्थ विद्यार्थीहरुले पाठ्यपुस्तक पाएको खण्ड मा उनिहरु हेरेर ,प्रयास गरेर धेरै सिक्छ्न ।
निम्न कारण ले गर्दा नेपालमा प्रबिधी बाट अध्यापन गराउन असम्भव हुन्छ :-
-भौगोलिक दुरता
– संचार असुविधा
– सम्पूर्ण अभिभावक मा मोबाइल ,कम्प्युटर किन्ने क्षमता नहुनु
-बिधुतको उपलब्धता सबै क्षेत्रमा नहुनु ।
निम्न कदम चालेर अध्यापन गराउन सकिन्छ :-
-शिक्षक द्वारा सहजीकरण गरेर,
-शिक्षकले संभावना भए सम्म दुई दिनमा मा एकपटक विद्यार्थी लाई पाएक पर्ने स्थानमा सामाजिक दुरि कायम गरि सहजीकरण गर्ने,
-प्रत्येक शिक्षकको सम्पर्क नम्बर उपलब्ध गराएर,
– अभिभावकले सक्ने सम्म अध्यापन मा सहयोग गरेर(पाठ पढ्न लगाउने,उदाहरण हेरेर हिसाब लगायतका अभ्यास गर्न लगाउने) कम्तिमा पाठ्यपुस्तक विद्यार्थी को हातमा पुगेपछि उसले स्व अध्ययन गर्ने समयमा आएका समस्या हरु बिपत्ति सकिएर सहज बाताबरण भएर पुर्ण रूपमा बिधालय खुलेपछि समाधान गरि शैक्षिक सत्र अगाडि बढ्न सकिन्छ यसो गर्दा कोरोना संक्रमण पुर्ण रूपमा अन्त्य नहुज्न्जेल सम्म बिधालय संचालन भए पनि यसले शैक्षिकसत्रमा कुनै असर पर्दैन ।
(लेखक: समाजसेवी रोबेश आचार्य हुनुहुन्छ )
