काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकामा आज वायु प्रदूषण अस्वस्थ तहमा पुगेको छ। हावाको गुणस्तर मापन गर्ने एयर क्वालिटी इन्डेक्स (एक्युआई) अनुसार मध्याह्नसम्म उपत्यकाको वायु गुणस्तर १७५ अंकमा पुगेको बताइएको छ। यससँगै काठमाडौं विश्वका अत्यधिक प्रदूषित सहरहरूको सूचीमा सातौँ स्थानमा परेको छ।

आज विश्वकै सबैभन्दा प्रदूषित सहरको सूचीमा इजिप्टको राजधानी कायरो शीर्ष स्थानमा रहेको छ, जहाँ वायु प्रदूषणको स्तर २७३ एक्युआई मापन गरिएको जनाइएको छ।

वातावरण विभागका महानिर्देशक ज्ञानराज सुवेदीका अनुसार सुक्खा मौसम, हावाको आवागमन न्यून हुनु, उद्योग–कलकारखानाको सञ्चालन तथा तीव्र विकास निर्माणका गतिविधिका कारण वायु प्रदूषण बढेको हो। औद्योगिक क्षेत्रबाट निस्कने धुवाँ–धुलो, छिमेकी भारतबाट भित्रिने प्रदूषित हावा तथा सिमापार प्रदूषणले उपत्यकाको वायु गुणस्तर थप बिगारेको उनले बताए।

विपद् व्यवस्थापनविद् डा. धर्मराज उप्रेतीका अनुसार १५१ देखि २०० एक्युआईसम्मको अवस्था सबैका लागि अस्वस्थ मानिन्छ। यस्तो अवस्थामा विशेषगरी श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका, मुटुरोगी, बालबालिका तथा वृद्धवृद्धालाई स्वास्थ्य जोखिम बढ्ने उनले बताए।

काठमाडौंका लागि तयार गरिएको वायु गुणस्तर व्यवस्थापन कार्ययोजना, २०७६ अनुसार एक्युआई ३०० भन्दा माथि पुगेको अवस्था विपद् मानिने छ। त्यस्तो अवस्थामा फोहोर बाल्न रोक लगाउने, सडक सफाइमा ब्रुमर तथा भ्याकुम मेसिनको प्रयोग बढाउने र जोखिमयुक्त समूहलाई सार्वजनिक सूचनामार्फत सचेत गराउने व्यवस्था गरिएको जनाइएको छ।

यसैबीच सरकारले राष्ट्रिय वातावरण नीति, २०७६ मार्फत जल, वायु, माटो, ध्वनि, विद्युत–चुम्बकीय तरङ्ग, रेडियोधर्मी विकिरण तथा जोखिमपूर्ण रासायनिक प्रदूषण नियन्त्रणका लागि राष्ट्रिय मापदण्ड तयार गरी कार्यान्वयन गर्ने रणनीति लिएको बताइएको छ।