एजेन्सी । भारतको उत्तर प्रदेशमा नागरिकता विधेयक विरुद्धको प्रदर्शनका क्रममा भएको हिंसाको मामिलामा अहिलेसम्म एक हजारभन्दा बढी पक्राउ परिसकेका छन् । पक्राउ पर्नेहरुमा वाराणसीका रवि शेखर र उनकी श्रीमती एकता पनि छिन् । दुवैलाई पक्राउ गरी जेल पठाइएको छ तर उनीहरुको १४ महिनाकी छोरी बाबा–आमा चकलेट लिएर आउने पर्खाइमा छिन् । नागरिकता विधेयकविरुद्ध १९ डिसेम्बरमा भएको प्रदर्शनमा वाराणसीमा पनि हिंसा भएको थियो ।

हिंसापश्चात् प्रहरीको कथित ज्यादती र प्रदर्शनका क्रममा केही यस्ता व्यक्तिहरु पनि पक्राउ परे जो शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा सहभागीता जनाउन गएका थिए । जसलाई प्रदर्शन हिंस्रक होला भन्ने भेउ समेत लिन सकेका थिएनन् । रवि शेखर र उनकी पत्नी एकता वातावरणसम्बन्धी मुद्दा उठाउँछन् । साथै वाराणसीको सामाजिक गतिविधिमा पनि सक्रिय छन् । वाराणसीमा महमूरगञ्जका रवि र एकता आफ्नी १४ महिने छोरी उनकी हजुरआमा र ठुलीआमालाई छोडेर प्रदर्शनमा सहभागी हुन गएका थिए ।

‘मेरो छोराले कुनै अपराध गरेको छैन । थाहा छैन प्रहरीले निक पक्राउ गरेको । दुवै शान्तिपूर्वक प्रदर्शन गरिरहेका थिए’, रविकी आमा भन्छिन्– ‘यस्ता कार्यक्रममा प्रायः दुवै जना जान्थे । अब यो दुधाली बच्ची आफ्नी आमाविना कसरी रहन सक्छे ?’ रविशेखर र एकताको १९ डिसेम्बरमा वाराणसीको बेनियाबाग इलाकामा प्रदर्शनका क्रममा धारा १४४ को उल्लंघनको आरोपमा पक्राउ परेका थिए ।

रविका दाईले भने, ‘उनीहरु ६०–७० मानिसको समुहका साथ उता मार्च गरिरहेका थिए । प्रहरीले जब रोक्यो तब सबैले गिरफ्तारी दिए । त्यस समय शान्ति भंगमा लगेर फिर्ता पठाइनेछ भनिएको थियो तर दुई दिन त्यहीँ राखेर फेरि २१ डिसेम्बरमा कयौँ धारामा एफआईआर गरी जेल पठाइयो । धारा पनि गम्भीर छैनन् तैपनि जमानत मिलेको छैन ।’ रवि र एकता समेत गरी ५६ प्रदर्शनकारी र केही अज्ञात मानिसहरुका विरुद्ध ३३२, ३५३, ३४१ जस्ता धाराहरुमा मुद्दा दर्ता गरिएको छ ।

बच्चीलाई लाखौँ पटक सम्झाइन्छ तर उनी आमा–बाबा सोधिरहन्छिन् । रविशेखरकी आमा शीला आँखा आँशुले टिल्पिलाएका छन् । तिवारी भन्छिन्– ‘केही खान पनि मान्दिन । आमा बुवाको तस्विर हेरेर बोलाइरहन्छे । हामी झुटो आश्वासन दिइरहेका छौँ कि तिम्रो आमा बुवा अफिस गएका छन्, एकैछिनमा आइहाल्छन् ।’ उता वारणसी प्रहरी भने पक्राउ परेका सबैविरुद्ध हिंसा भड्काएको पर्याप्त प्रमाण छ ।

वाराणसीका जिल्ला अधिकारी कौशलराज शर्मा भन्छन्– ‘पक्राउ परेका सबैविरुद्ध पर्याप्त आधारहरु छन् । गैरकानूनी तरिकाबाट मानिसहरु जम्मा भएका कारण शहरमा तनाव बढेको थियो । विभिन्न किसिमका भड्काउने खालका नारा लेखिएको पोस्टर समेत फेला परेको छ ।’ नागरिकता कानुनविरुद्ध नरेन्द्र मोदीको संसदीय क्षेत्र वाराणसीमा पनि मानिसहरुले ठुलो प्रदर्शन गरेका थिए । बेनियाबाग इलाकामा हजारौँ संख्यामा मानिसहरु सडकमा उत्रिएपछि अचानक स्थिति नियन्त्रणबाहिर गयो । प्रहरीले लाठीचार्ज गर्नुपर्यो ।

प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार प्रदर्शनकारीहरुलाई प्रहरीले खेदेको थियो । यद्यपी रविका परिवारका अनुसार उनीहरुलाई हंगामा हुनुभन्दा पहिले नै हिरासतमा लिइएको थियो । भारतमा नागरिकता विधेयकविरुद्ध अझै पनि प्रदर्शन जारी छ । मोदी सरकारले नागरिकता सम्बन्धी विधेयकमा मुस्लिमबाहेक अन्य आप्रवासीलाई धार्मिक आधारमा नागरिकता दिन सकिने व्यवस्था गरेपछि यसको विरोध भएको हो । संशोधन हुनुअघि नागरिकतासम्बन्धी भारतको ६४ वर्ष पुरानो कानुनले गैरकानुनी आप्रवासीहरूलाई भारतीय नागरिक हुन दिँदैनथ्यो ।

यसअघिको कानुनी व्याख्यामा गैरकानुनी आप्रवासीहरू भनेका वैध राहदानी वा यात्रासम्बन्धी कागजपत्र नभईकनै भारत प्रवेश गर्ने वा अनुमति दिइएकोभन्दा बढी समय भारतमा बिताउने मानिसहरू भन्ने थियो । गैरकानुनी आप्रवासीलाई उनीहरूकै देश फिर्ता पठाउने वा जेल हाल्न सकिने अहिलेको व्यवस्था छ । भारतको नागरिकता लिनको लागि त्यहाँ कम्तीमा ११ वर्ष बसेको वा काम गरेको हुनुपर्ने व्यवस्थालाई पनि अब फेरिनेछ ।

अब हिन्दू, सिख, बौद्ध, जैन, पारसी र इसाई धर्म मान्ने समुदायका लागि उनीहरू पाकिस्तान, बाङ्ग्लादेश र अफगानिस्तानबाट आएको प्रमाण पेस गर्न सकेमा उक्त कानुनअन्तर्गत विशेष व्यवस्था हुनेछ । छ वर्ष मात्र भारतमा बसेको वा काम गरेको भरमा उनीहरूले अङ्गीकृत नागरिकता पाउन सक्नेछन् ।